Hizkuntza-normalizazioa eta eskola (Siguan eta Vila, 1991) eta Lexikultura (Galisson, 1995)

Eskola: lexikulturaren transmisio gune eta hizkuntza-normalizazioaren eragile

Siguan eta Vilak (1991) azpimarratu zuten eskolak duen garrantzia hizkuntza-normalizazio prozesuetan. Haien ustez, haurrek elebidun izatera heltzeko ezinbestekoa da familietan eta gizartean hizkuntza gutxituen aldeko jarrerak sustatzea, eta hizkuntza nagusiko hiztunek ere jarrera positiboa izatea hizkuntza horiekiko. Horrek esan nahi du hizkuntzen arteko harremana ez dela soilik komunikazio tresna bat, baizik eta kultura, balio eta identitateen arteko elkarrekikotasunaren espazioa.

Ikuspegi hori bat dator Robert Galisson (1985) hizkuntzalariaren lexikultura kontzeptuarekin. Galissonek azpimarratu zuen hizkuntzaren lexikoak ez duela soilik esanahi linguistikoa adierazten, baizik eta balio, ohitura eta irudikapen kulturalak transmititzen dituela. Hitz bakoitzak mundua ikusteko modu bat darama berekin; hortaz, hizkuntza bat ikastea kultura bat ulertzeko eta baloratzeko prozesua ere bada.

Galissonen ustez, hitzak eta marken izenak “Troiako Zaldi” modukoak dira: modu ezkutu eta inkontzientean sartzen zaizkigu, eta haien bidez beste kultura baten balioak eta sinboloak barneratzen ditugu. Baina helburua ez da kultura bat bestearen kaltetan ezartzea, baizik eta ikasleari bere hizkuntza eta besteena aberasgarri gisa aurkeztea. Hori da, hain zuzen, lexikultura-ren gakoa: hizkuntzen arteko topagunea ulertzea elkarrekiko aberastasunaren eremutzat, ez nagusitasunarena.

Eskolak, hortaz, funtsezko eginkizuna du lexikultura transmititzeko. Eskola ez da hizkuntza irakasteko toki soila; bertan hizkuntza bakoitzak daraman kultura, imajinario eta identitatearen partekatzea gauzatzen da. Galissonek marken izenekin erakutsi zuen moduan, hitzek mundu sinboliko oso bat islatzen dute, eta horrek aukera ematen du hizkuntza gutxituen kultura sozialki aitortzeko eta indartzeko.

Siguan eta Vilak dioten bezala, elebitasunak ez du soilik bi hizkuntzaren ezagutza eskatzen, baizik eta bien arteko jarrera positiboa. Galissonen ikuspegitik, horixe da lexikulturaren funtsa: hizkuntzekiko jarrera kulturala. Hizkuntza bat irakastea ez da gramatika eta lexikoa barneratzea bakarrik, hizkuntza horrek gorpuzten duen kultura ulertu eta errespetatzea ere bada.

Azken batean, lexikultura ez da hizkuntzaren azterketa formal hutsa, baizik eta hizkuntza eta kultura nola uztartzen diren ulertzeko ikuspegi zabala. Eta hizkuntza-normalizazioaren ikuspegitik, eskolak funtzio bikoitza betetzen du: hizkuntza bat irakasten du, baina aldi berean hizkuntza horrek ordezkatzen duen munduaren balioak sozializatzen ditu. Horrela, eskolak ez du soilik hizkuntza bat irakasten, baizik eta hizkuntza horren bidezko bizitzeko eta pentsatzeko modu bat transmititzen du —horixe baita Galissonek ulertzen zuen lexikultura.

(CAST) La escuela como espacio de transmisión de la lexicultura y agente de normalización lingüística

Siguan y Vila (1991) reflexionan sobre el papel de la escuela en la normalización lingüística y sostienen que para que los niños se conviertan en bilingües es necesario fomentar actitudes favorables hacia las lenguas minorizadas, al tiempo que los hablantes de la lengua dominante adopten también una disposición positiva hacia ellas. Este planteamiento guarda una estrecha relación con el concepto de lexicultura desarrollado por Robert Galisson (1985), quien subrayó que el léxico no solo transmite significados lingüísticos, sino también valores, hábitos y representaciones culturales.

Tal como señala Galisson, las palabras —y también los nombres de marca— son portadoras de una carga cultural. En el contexto de la educación bilingüe, las lenguas minorizadas vehiculan identidades, memorias y valores propios que deben ser reconocidos y valorados por toda la comunidad educativa. De este modo, las actitudes hacia las lenguas forman parte de la cultura compartida que las sostiene.

Siguan y Vila destacaron que la convivencia de varias lenguas requiere actitudes de respeto y reconocimiento mutuo, idea que coincide plenamente con la visión de Galisson: aprender una lengua no consiste únicamente en adquirir vocabulario y gramática, sino en comprender y respetar la cultura que las palabras encarnan. En otras palabras, la lexicultura no se limita al estudio del léxico, sino que abarca también la dimensión cultural y simbólica que este proyecta.

Así como Galisson empleaba su Dictionnaire des noms de marques courants para mostrar cómo las marcas reflejan universos culturales, la escuela puede actuar como espacio de transmisión de la lexicultura, utilizando la lengua minorizada como vehículo de valores, historia y cultura compartida. De esta forma, se favorece la toma de conciencia lingüística y cultural del alumnado, impulsando actitudes de respeto hacia todas las lenguas presentes en la sociedad.

La lexicultura, en definitiva, no se limita al análisis del vocabulario, sino que estudia cómo las palabras expresan y transmiten actitudes, valores y modos de ver el mundo. Desde esta perspectiva, la labor de la escuela en la normalización lingüística puede entenderse como una aplicación práctica de la lexicultura: enseñar una lengua implica también enseñar a valorar y respetar la cultura que esa lengua encarna.

---

Bibliografía

• Galisson, R. (1995). Où il est question de lexiculture, de cheval de Troie, et d’impressionisme. Études de Linguistique Appliquée. Revue de Didactologie des Langues-Cultures, (97), 5–14.

• Ruiz Bikandi, U. [arg.] (2010). Bigarren Hizkuntzaren Didaktika Haur eta Lehen Hezkuntzan. Euskal Herriko Unibertsitatea.

• Siguan, M., & Vila, I. (1991). Bilingüismo y educación. Madrid: Alianza Editorial.