Edozein eduki hizkuntza baten edukia delako,
edozein ikasgai-mota hizkuntzaren ikasgaia da. Horrexegatik, hizkuntzarekin
batera ikasten dugun edozein gauza hizkuntza ikasten dugun heinean ikasi ohi
dugu: haurtzaroan erabilera da ikaste-prozesua eragiten diguna; nerabezarotik
aurrera, ordea, motibazioa bihur daiteke indar-motorra.
Jose María Sánchez Carrión, Txepetx
TXEPETXEN TEORIAREN ILDO NAGUSIAK
1. Hizkuntza-aniztasuna
- Ikaskuntza naturala edo kulturala.
- Hizkuntza-oreka.
- Euskararen hiztun-ereduak (A, B) eta horien
arteko harremanak.
2. Hizkuntza-normalizazioa
- Urratsak eta jarraitu beharreko alderdiak.
- Dominatzailea eta menderatua: teknikak eta
prozesuak.
3. Soziolinguistikaren helburua
- Beharrak zehaztea.
- Hizkuntzaren corpusa (lexikoa, sintaxia).
- Hizkuntzaren estatusa (erabilera, ezagutza).
4. Hizkuntzaren azterketa hiru
dimentsiotan:
- Hizkuntza-komunitatea.
- Hiztuna.
- Hizkuntza.
5. Hizkuntza jakitearen funtsezko elementuak
- Motibazioa.
- Ezagutza.
- Erabilera.
6. Hizkuntza ikasteko prozesua
- Hiru urrats (Motibazioa, Ezagutza eta Erabilera) eta bi ibilbide (naturala eta kulturala).
- Bi ibilbide, baina zirkuitu bat bakarra
- Euskaldun osoa izatea.
- Gaitasuna, kontzientzia eta koherentzia.
7. Hizkuntza-borroka
- Hizkuntza-funtzioak,
üGiza Hizkuntza: Funtzio Internazionala
üZibilizazio Hizkuntza: Zibilizazio Funtzioa
üNazio Hizkuntza: Funtzio Nazionala
üHizkuntza lokala: Funtzio lokala
üLanbide-Kodea: Funtzio Profesionala
üBarne-Hizketa: Funtzio Familiarra
üPentsabidea: Identitate Funtzioa
- Hizkuntza-oreka.
üHiztunarentzat: ikaskuntza zirkuitua betetzea
üHizkuntzarentzat: bi zirkuituak osatzea: AB-BA
üHizkuntza komunitatearentzat: funtzio guztiak bere hizkuntzan betetzea
- Hizkuntzarentzat: funtzio nazionala,
adierazle kulturala, nortasun nazionala.
- Komunitatearentzat: espazio sinbolikoaren
inguruko artikulazioa.
- Hiztunarentzat: motibazioa, optimizazioa,
espazio sinbolikoko kide izatea.
12. Hizkuntza-osagarritasunari buruzko
legeak
- Hizkuntzarik gabe gu ez gara, baina
hizkuntza ere ez da gu gabe.
- Hizkuntzak komunitatearentzat eta
gizabanakoarentzat duen garrantzia.
- Ni hizkuntzarentzat garrantzitsua naiz hizkuntza niretzat garrantzitsua
bada.
- Hizkuntza orok du eskubidea une historiko batean hizkuntza komunitate baten bidez bere bizia ziurtatzeko.
Txepetxen helburua euskararen erabilear sustatzea zen, eta handik bere liburu ospetsu hura: "Etorkizun bat gure iraganarentzat". Hizkuntza-aniztasuna eta hizkuntzaren
garapen eta normalizaziorako funtsezko elementuak kontuan hartzen zituen Txepetxek.
Soziolinguistikak tresnak eta ikuspegiak eskaintzen ditu erronka horiei aurre
egiteko eta euskarazko hezkuntza-komunitate elebidun eta kultu baterantz lan
egiteko.
Sánchez Carrión, J. M. (1987). Un futuro para nuestro pasado: claves de la recuperación del euskara y teoría social de las lenguas. Lizarra. (Luigi Anselmi poetak euskaratua: Gure Iraganaren Geroa Gaur. Donostia).
A José María Sánchez Carrión,
“Txepetx” Que supo mostrarnos el camino, Aunque no sé si le entendimos
Munduan beste asko bezala (como tantos otros en el
mundo), en la época en la que los cerdos eran limpios y elegantes, las ranas
tenían pelo y las gallinas dientes, nos vino a visitar, en lo más crudo del
crudo invierno y volando desde el sur del sur, un pequeño pájaro chochín llamado
“Txepetx” que quería difundir sus trinos entre todos los niños del mundo.
El pájaro chochín es un ave tan
pequeña, tan pequeña que la Wikipedia dice que es minúscula, pero que también
es valiente, curiosa y muy vivaz y que les gusta acercarse a los humanos; son
como bolitas de plumas, muy fáciles de ver en los días de heladas o nevadas.
Precisamente, aquel día había
nevado, y nevado de lo lindo. Todo estaba blanco, cubierto por la nieve. Y allí
estaban cuatro chicos y chicas de vuestra edad jugando a tirarse bolas de
nieve.
De pronto vieron acercarse
volando a Txepetx, el pájaro chochín más pequeño y más audaz de todos los
chochines pequeños y audaces. Como no tenía miedo de los humanos se posó en la
rama más cercana del árbol más cercano a donde estaban jugando Amaia, Ainhoa,
Ander y Asier, que era así como se llamaban los cuatro amigos.
Txepetx comenzó a llamarles la
atención, igual-igual de como lo explica la Wikipedia, con sus trinos
nerviosos, cortos y llamativos, que casi provocan sobresaltos.
Los cuatro al oír los trinos de Txepetx se
acercaron a él y le comenzaron a silbar y a llamarle: Kaixo, txoritxoa!
Que en vasco significa ‘¡Hola, pajarito!’.
Cuál no sería su sorpresa cuando
Txepetx les comenzó a hablar alto y claro en euskera. Todos se sorprendieron
mucho, porque no podían imaginar que aquel pájaro tan pequeño pudiera hablar
tan bien, incluso muchísimo mejor que los mejores de los loritos:
Estas fueron las palabras que
dijo Txepetx, tal y como las pronunció, sin añadir ni quitar ni una coma, ni un
punto, ni tampoco un punto y coma o una comilla.
Esto dijo:
- Kaixo lagunak! -dijo
Txepetx, que quiere decir: ¡Hola, amigos y amigas! Las magas de las
cuatro puertas de la Tierra me envían para proponeros un reto. Os han escuchado
hablar en euskera y saben que queréis que esta lengua tan bonita no se pierda y
la conozcan todo los niños y niñas del mundo.
Pues bien, las magas de las
cuatro puertas de la Tierra quieren hablar con vosotros y si superáis las
adivinanzas que os van a plantear os darán como premio a cada tonel mágico y
una llave de nieve que servirá para que podáis hacer vuestro sueño, realidad.
Una vez que hayáis reunido todo, volved aquí, que os estaré esperando y os diré
qué hacer con los toneles y la llave. Y entonces Txepetx, el pequeño pájaro
chochín, les dijo con entusiasmo: Hara ba! ¡Venga! Goazen!
¡Vamos! Azkar! ¡Rápido! Aurrera! ¡Adelante!
Y los cuatro amigos salieron de
aquella ciudad al pie de los Pirineos y marcharon a la aventura en busca de las
cuatro puertas del fin de la Tierra y de las magas que las cuidan.
*********
Amaia se dirigió a la puerta
sur, arriesgando su vida en una patera en el Mediterráneo, venciendo a las olas
del estrecho y peligroso mar, y recorriendo el desierto del Sahara a pie hasta
llegar a la puerta de África. Y se encontró con una maga allí.
Ainhoa se dirigió a la puerta
norte, atravesando la Sierra de Cantabria y vadeando el Río Ebro por la parte
más caudalosa hasta llegar a la puerta de Europa. Y se encontró una maga allí.
Ander se dirigió a la puerta
oriental, recorriendo llanuras próximas y lejanas, escalando las altas cumbres
del Himalaya y siguió caminando hacia el lugar donde nace el sol del sol, hasta
llegar a la puerta de Asia. Y se encontró una maga allí.
Asier se dirigió a la puerta
oeste, surcando el Océano Atlántico con un barco de cáscara de nuez reforzado
con velas de colores y una bandera pirata, y tras llegar a Machu Pichu, cerca
del lugar donde se pone del sol, siguió caminando hasta llegar a la puerta de
América. Y se encontró una maga allí.
Vamos a ver cómo le fue a cada
uno en su encuentro con las magas de las puertas de la Tierra.
- Pipitaki, papataki, nik
badakit gauza bat, zein lekutan bizi da jakinduria neguan, udazkenean eta
udaberrian, baina ez udan, ateak itxi eta oporrak hartzen baititu?
Que significa:
- Adivina adivinanza, ¿en qué
lugar vive la sabiduría en invierno, en otoño y en primavera, pero no en
verano, ya que cierra sus puertas y disfruta de sus vacaciones?
El
segundo de los cuatro amigos, Ander, se había
dirigido a Asia, y la maga de su puerta le planteó una adivinanza en euskera.
De responderla bien podría atravesar la puerta de Asia y conseguir el tonel
rojo mágico que se hallaba tras la puerta.La
adivinanza decía así:
-Pipitaki, papataki, nik badakit gauza
bat, zer da guk Asian bi aldiz duguna, eta zuek,
Europan, behin baizik ez duzuena?
Que significa:
- Adivina adivinanza, ¿qué es lo que nosotros en Asia tenemos dos veces, pero en
Europa, solo tenéis una?
Y dijo Ander en
euskera: “A” letra! ¡La letra “A”! Porque el nombre Asia la
contiene dos veces la letra “A”, y, sin embargo, el nombre Europa una
sola vez.
- Oso ongi! ¡Muy bien! -dijo la maga de la puerta de Asia- Has respondido
muy bien y, en consecuencia, puedes abrir la puerta y recoger tu premio: un
barril rojo mágico que contiene el deseo de conocer cosas nuevas. Este barril
tiene nombre propio, se llama Ezagutza y significa
‘Conocimiento’.
La
tercera de los cuatro amigos, Ainhoa, se había
dirigido a Europa, y la maga de su puerta le planteó una adivinanza en euskera.
De responderla bien podría atravesar la puerta de Europa y conseguir el tonel
verde mágico que se hallaba tras la puerta.La
adivinanza decía así:
-Pipitaki,
papataki, nik badakit gauza bat, zein
da oilarrak deitu eta berehala datorrena, baina saguzarrak deitzen dionean,
inoiz ere etortzen ez dena?
Que significa:
-Adivina adivinanza, ¿quién viene inmediatamente cuando le llama el
gallo, pero no viene cuando le llama el murciélago?
-Y dijo Ainhoa en euskera: - Eguzkia! ¡El sol! Porque cuando
canta el gallo por la mañana sale el sol, pero cuando cantan los murciélagos es
de noche.
-Oso ongi! ¡Muy bien! -dijo la maga de la puerta de Europa- Has respondido
muy bien y, en consecuencia, puedes abrir la puerta y recoger tu premio: un
barril verde mágico que contiene el deseo de poner en práctica lo que sabemos.
Este barril tiene nombre propio, se llama Erabilera y significa ‘Uso,
Utilización’.
Por último, la cuarta y última de los cuatro amigos, Amaia, se
había dirigido a África, y la maga de su puerta le planteó una adivinanza en
euskera. De responderla bien podría atravesar la puerta de África y conseguir
así la llave mágica que pone en funcionamiento la máquina de los toneles
mágicos que se hallaba tras la puerta, encima de una mesa de madera, en una
caja de zapatos de cartón, con una etiqueta pegada en ella en la que ponía una
palabra mágica.La adivinanza decía así:
-Pipitaki,
papataki, nik badakit gauza bat, zein leku da hura zeina zenbat
eta hegoalderago joan, orduan eta beroago izan ordez, gero eta hotzago dena?
Que significa:
-Adivina, adivinanza, ¿qué lugar es aquél que, en vez de ser más
cálido cuanto más al Sur está, es cada vez más frío?
-Y dijo Amaia en euskera: -Hegoburua! ¡El Polo Sur! Allí
hace tanto frío como en el Polo Norte. Aunque algunos días más y otros menos.
-Oso ongi! ¡Muy bien! -dijo la maga de la puerta de África- Has respondido
muy bien y, en consecuencia, puedes abrir la puerta y recoger tu premio: una
llave mágica hecha de nieve del Polo Sur, un lugar más al sur que la propia
África. La llave de nieve polar sirve para poner en funcionamiento la máquina
de los tres toneles mágicos. La encontrarás encima de una mesa de madera,
dentro de una caja de zapatos de cartón que tiene una etiqueta pegada en la que
pone: Jakintza, que quiere decir: ‘Sabiduría’.
*********
Tras completar sus trabajos volvieron a casa con los
regalos que habían recibido de las magas de las puertas de los confines del
mundo.
Asier trajo en un burrito negro el barril blanco llamado Motibazioa
(motivación).
Ander trajo rodando por el suelo el barril rojo llamado Ezagutza
(conocimiento).
Ainhoa trajo bajo el brazo el barril verde llamado Erabilera
(uso, utilización).
Por último, Amaia trajo en una caja de zapatos que ponía Jakintza
(sabiduría), una llave de nieve que servía para poner en funcionamiento la
máquina de los toneles mágicos.
En cuanto llegaron al parque de la ciudad fueron a buscar a
Txepetx que estaba cantando en la rama más cercana del árbol más cercano al
lugar donde se vieron por primera vez. ¡Ay! ¡Qué contento se puso Txepetx al verlos!
-Kaixo! Zer moduz? -les dijo- que quiere decir:
“Hola, ¿qué tal?”
Ellos le contaron todo lo que habían pasado, y que habían
conseguido una llave mágica de nieve y tres barriles también mágicos: uno
blanco de Motivación (que da ganas de hacer y aprender cosas con
ilusión), otro rojo de Conocimiento (que invita a conocer cosas y a
aprender) y un tercero verde de Uso y Utilización (que ayuda a usar y
utilizar lo que sabes).
Txepetx les pidió que pusieran los barriles en línea y los
conecto entre sí, haciendo unos pequeños orificios entre ellos y uniéndolos con
unos tubos mágicos que no dejaban escapar ni una gota del contenido de los
barriles. Los unió bien unidos con los tubos y con un sistema eléctrico muy
avanzado.
Le puso varios relojes y tubos que no echaban humo porque
eran ecológicos y no contaminaban, le añadió un nido para meterse él con
alpiste y comida para pájaros y creó una poderosa máquina que, al ponerla en
funcionamiento gracias a la llave de nieve, los niños y niñas del mundo iban a
conocer esta lengua tan bonita llamada euskera, e iban a querer aprenderla.
Txepetx introdujo la llave de nieve de la sabiduría en la
cerradura de la máquina mágica de los toneles mágicos y el efecto fue
inmediato: la máquina echo a andar. Todos los engranajes funcionando al cien
por cien. Al rojo vivo. Aumentaba la temperatura, pero la llave de nieve polar,
que era mágica, nunca se derretía y hacía brotar más nieve polar y más hielo
que los cuatro amigos echaban en la caldera del circuito a paladas para que los
niveles de motivación, conocimiento y uso fueran en todo momento controlados
por la sabiduría y no explotase toda la máquina con tanto entusiasmo. Jakintza,
la llave de la sabiduría abría y cerraba los circuitos con maestría y no había
ningún peligro. De esta manera, Jakintza logra que se alcanzaran
los 100º Centígrados, temperatura ideal a la que los barriles mágicos pueden
hablar.
El barril blanco comenzó a
hervir y dijo claramente en alta voz:
- Mi nombre es Motibazioa
y voy a motivar a los niños, jóvenes y adultos para que aprendan euskera.
El barril rojo comenzó a hervir
y dijo claramente en alta voz:
- Mi nombre es Ezagutza
y voy a dar mucha información sobre el euskera a los niños, jóvenes y adultos
para que todos conozcan bien nuestra lengua.
El barril verde comenzó a hervir
y dijo claramente en alta voz:
- Mi nombre es Erabilpena
y voy a fomentar el uso del euskera entre los niños, los jóvenes y los adultos.
Oso ongi!¡Muy bien! -dijo
Txepetx- la máquina funciona a la perfección. Cuanto más hervía la motivación y
las ganas de aprender euskera, más aumentaba el conocimiento que se tenía sobre
esta lengua y más ganas se tenía de utilizar lo aprendido.
Siguieron todo el
día y toda la noche con la máquina funcionando a tope. Echando nieve y más
nieve sin parar en la caldera. Aumentando la motivación, el conocimiento y el
uso de la lengua. De pronto, al amanecer, de la chimenea de la máquina
comenzaron a brotar copos y más copos de nieve mágica del Polo Sur.
Los cuatro amigos ayudaron a
Txepetx a envolver todos los copos que pudieron en un pañuelo y vieron como
Txepetx se elevaba y llevaba los copos de la máquina de la conservación de las
lenguas hasta las nubes. Txepetx era pequeñico, pero muy fuerte, y llevaba toda
aquella gigantesca masa de nieve colgando de su pico. Cuando llegó a la altura
por la que suelen transitar los aviones, abrió el pañuelo y dejó caer toda la
nieve. Miles y miles de copos. Millones. Aquel invierno nevó en todo el mundo,
con los copos de nieve del saber, de la motivación, del conocimiento y del uso.
Y mientras caían al suelo los
copos de nieve que también eran mágicos y sabían hablar, se reía y con alegría
gritaban en voz tan alta que desde aquí se les oía:
- Gora! ¡Viva! Bai!
¡Sí! Gora euskara! ¡Viva la lengua vasca! Eta gora Txepetx euskara
salbatu baitu betiko gure herrian! ¡Y que viva Txepetx, pues ha salvado el
euskera para siempre!
Y colorín colorado, este cuento
se ha acabado; o como decimos en euskera:
Si fue así o no lo fue, que
entre en la calabaza. Y que en Derio, salga en la plaza.
“Eta hala bazan edo
ez bazan, sar dadila kalabazan. Eta atera dadila Derioko plazan”.
Juankar
Lopez-Mugartza
(2022/09/14, Iruñea; revisión: 2022/09/16)
Narradora:
Siara Olabarrieta
Landa(2022/09/14, Iruñea)
Adaptación del texto
original en euskera de: LOPEZ-MUGARTZA, J.K. (2012). Lau
lagun Euskal Herrikoak eta neguan etorri zen txepetxa. In Titiriteroen
ipuinak. Bizkaiko Urtxintxa Eskola.
Behin batean, txerriak garbi zebiltzan
garaian, txori txiki bat iritsi zen Euskal Herrira. Negu gorria zen eta bere
kantuak zabaldu nahi zituen gure artean.
Hango herri batean,
zuen adin bereko lau lagun bizi ziren eta txoria ikusi zuten abar baten
gainean, hotzak hartuta, baina alegera eta guztiz, alai kantari. Txoria, hari
begira zeudela konturatu zelarik, zuhaitzaren abar mehe hura utzita, haien
buruen gainean hasi zen hegan txio-txioka poz-pozik eta dardarez zeru urdin eta
izoztu hartako hodei guztien azpitik. Txori ameslari bat zen, zalantzarik gabe.
Bufandarik ez zuen arren, irriz ari zen Euskal Herriko gaztetxoen txaloen
artean.
Lau
neska-mutiko horietako bat hemengo neska bat zen, izarren koloreko azala zuen,
urrea baino disdiratsuagoa, eta Amaia izena zuen. Berak txoriari deitu zion,
etortzeko esanez. Beste neska bat horko herri batekoa zen, gauaren koloreko
azala zuen, negu gorriko elurra baino maitagarriagoa, eta Ainhoa izena zuen. Berak
txoriari deitu zion, harentzako janaria zuela esanez. Talde hartako mutil bat
hango herri batekoa zen, ilargiaren koloreko azala zuen, eguzkia bera ere baino
argitsuagoa eta Ander izena zuen. Berak txoriari deitu zion, harentzako edaria
zuela esanez. Beste mutila zuek bizi zareten auzo berekoa zen, kometen koloreko
azala zuen, ostadarra bera ere baino koloretsuagoa, eta Asier izena zuen. Berak
txoriari deitu zion, harentzako kabi txiki bat zuela esanez.
Denak
ziren nonbaitekoak, denak ziren hemengoak, horkoak, hangoak edo gure auzokoak,
baina txoria, berriz, inork ere ez zekien nongoa zen. Euskal Herrikoa zela
esango genuke, buruan txapela txiki bat zuelako, baina... batek daki! Baso
batekoa izan zitekeen, zuhaitz eder batekoa, edo urruneko mendi izkutu batekoa...
Auskalo! Eta txoriak Txepetx zuen izena.
Txepetx,
haurren deiak entzunik, haiengana hurbildu zen eta berbetan hasi zitzaien.
Erabat harritu ziren neska-mutikoak, ezin zutelako ezta imaginatu ere egin
txori txiki hark horren ondo berba egin zezakeenik, loritoek bezain ondo edo
askoz ere hobeto:
-Kaixo adiskideak! –esan zuen Txepetxek- Euskal Herrira
etorri naiz Euskal Herria euskalduntzeko asmoz.
-Zeeeer? –lau lagunak harritu ziren, Euskal Herria
euskalduna zela eta ez zuela euskalduntzeko beharrik esan zioten. Txepetxek,
ordea, hauxe esan zien:
-Euskal Herria euskalduna izateko jende guztiak euskaraz
berba egin behar du eta euskara jakin behar du. Eta uste dut herri honetako
batzuek ez dutela euskaraz egiten...
-A! Beno... egia da... Jende guztiak ez daki euskaraz
–esan zuen Amaiak.- Eta zer egin dezakegu orduan Euskal Herriko neska-mutil
guztiek euskara ikasi, maita eta erabil dezaten?
Eta Txepetxek esan
zien:
-Munduaren lau izkinetako ateetaraino joan behar duzue.
Hantxe ateetako atezainak aurkitu dituzue. Haiek galdera bat egingo dizuete eta
ondo erantzun behar duzue. Ez baduzue ondo erantzuten, eroriko zarete munduko
izkin batetik behera eta han dagoen itsasoaren sakonean bizitzen geldituko
zarete belaki bat bazinete bezala. Berriz, ondo erantzuten baduzue, atezainek
sari bat emango dizuete opari.
Amaia hegoaldeko
atera joan zen, Afrikan zehar oihanetan eta sabanetan barna eta Afrikako azken
atera iritsi zen.
Ainhoa iparraldeko
atera joan zen, Europan zehar mendietan eta ibaietan barna eta Europako azken
atera iritsi zen.
Ander ekialdeko
atera joan zen, Asian zehar ekialde hurbil eta urruneko lautadetan eta
Himalaiako goi gailurretan barna eta, eguzkiaren sortaldetik hurbil, Asiako
azken atera iritsi zen.
Asier mendebaldeko
atera joan zen, Ameriketan zehar itsaso zabal eta arriskutsuaren uretan eta
olatuetan barna eta, eguzkiaren sartaldetik hurbil, Ameriketako azken atera
iritsi zen.
Ameriketako
atezainak hauxe galdetu zion Asierri:
-Zein da jakintasunak neguan, udazkenean nahiz udaberrian,
eta ezjakintasunak udan maite duten tokia?
-Eskola da. Jakintasunak neguan, udaberrian eta udazkenean
maite du eskola, zeren eta urtaro horietan eskolara ikastera joaten baikara;
ezjakintasunak, ordea, udan maite du eskola, itxita dagoelako eta oporrak ditugunez,
ezin gaitezkeelako ikastera etorri.
-Oso ondo erantzun duzu eta, ondorioz, sari bat emango
dizut opari: kupel txuri magiko bat, zeinak bere baitan gauza berriak ikasteko
gogoa pizten duen edabe magiko bat daukan. Kupel honek euskaraz berbetan badaki
eta “Motibazioa” du izena.
Anderrek Asia
aldera jo zuen. Hantxe Asiako atezainak hauxe galdetu zion Anderri:
-Zer da guk Asian, itsasoan bezala, bi aldiz duguna, baina
zuek Europan, mendian bezala, behin baizik ez duzuena?
-“A” letra da. “AsiAn” bi aldiz agertzen delako,
“itsAsoAn” hitzaren kasuan gertatzen den bezala. “EuropAn” hitzean, berriz,
behin agertzen da, “mendiAn” bezala.
-Oso ondo erantzun duzu eta, ondorioz, sari bat emango
dizut opari: kupel gorri magiko bat, zeinak bere baitan gauza berriei buruzko
informazio ugari ematen duen edabe magiko bat daukan. Kupel honek euskaraz
berbetan badaki eta “Ezagutza” du izena.
Ainhoak Europa
aldera jo zuen. Hantxe Europako atezainak hauxe galdetu zion Ainhoari:
-Zein da oilarrak deitu eta berehalaxe datorrena, baina
ilargiak deitzen duenean etortzen ez dena?
-Eguzkia da. Goizean oilarrak kantatzen duenean eguzkia
ateratzen duelako. Gauean, berriz, eguzkirik ez dago eta horregatik ilun-ilun
dago. Ilargiak eguzkiari deitu ahalko balio ere, ezinezkoa litzateke eguzkia
etortzea gaua delako.
-Oso ondo erantzun duzu eta, ondorioz, sari bat emango
dizut opari: kupel berde magiko bat, zeinak bere baitan dakigunguztia erabiltzeko gogoa pizten digun edabe
magiko bat daukan. Kupel honek euskaraz berbetan badaki eta “Erabilpena” du
izena.
Amaiak Afrika
aldera jo zuen. Hantxe Afrikako atezainak hauxe galdetu zion Amaiari:
-Hegoa da beroa, Iparra da hotza, Afrika da galdara,
Europa, berriz, ezin hotzago, baina hegoaldea beroagoa izanik ere, zer da
hegoalderago eta hotzago dena?
-Hegoburua da. Afrikako azken ate bero hau benetan ez da
hegoaldeko munduaren azkena. Hegoalderago joanez, bada beste mundu bat, handia
bezain hotza, izotzaz egina eta hantxe, hegoaldean egon arren, Iparburuan
bezain bateko hotza egiten du, Antartika du izena.
-Oso ondo erantzun duzu eta, ondorioz, sari bat emango
dizut opari: nire azken ate hau irekiko dizut eta pasatzen utziko zaitut.
Antartikara joan zaitezen eta handik nahi adina elur magiko har dezazun. Elur
magiko honek euskaraz berbetan badaki eta “Jakintza” du izena.
Beren lanak bete
ondoren Euskal Herrira itzuli ziren gure lau lagun Euskal Herrikoak, Amaia
jakintzaren elurrekin, Ainhoa erabilpenaren kupel berdearekin, eta Ander eta
Asier, hurrenez hurren, ezagutzaren kupel gorriarekin eta motibazioaren kupel
txuriarekin.
Txepetx, haurrak
ikusi bezain laster, haiengana hurbildu zen eta honelaxe berba egin zien:
-Hiru kupel magiko ditugu hiru izen ederrekin: lehenengoa,
txuria, “Motibazioa”, bigarrena, gorria, “Ezagutza”, hirugarrena, berdea, “Erabilpena”.
Hirurak elkarren ondoan jarriz eta tutu batzuen bitartez elkarri lotuz eta
konektatuz Euskal Herria euskalduntzeko makina osatuko dugu.
Hori esan ondoren,
lehenengo kupel magikoari hauxe galdetu zion:
-Kupel txuri magiko eder hori, zer eman gura diezu Euskal Herriko haur, gazte, zein helduei gauza berriak ikasteko
gogoa izan dezaten?
Eta kupel txuriak
hauxe erantzun zion:
-Euskara ikasteko motibazioa eman gura diet Euskal Herriko
haur, gazte, zein helduei.
Hori entzun
ondoren, Txepetxek bigarren kupel magikoari hauxe galdetu zion:
-Kupel gorri magiko eder hori, zer gauza berriei buruz
eman gura diezu informazio ugari Euskal Herriko haur, gazte, zein helduei?
Eta kupel gorriak
hauxe erantzun zion:
-Euskal Herriko haur, gazte, zein helduei euskarari buruz
informazio ugari eman gura diet, euskal hizkuntzaz ezagutza handia izan
dezaten.
Hori entzun
ondoren, Txepetxek hirugarren kupel magikoari hauxe galdetu zion:
-Kupel berde magiko eder hori, zer erabiltzeko gogoa piztu
gura duzu Euskal Herriko haur, gazte, zein helduengan?
Eta kupel berdeak
hauxe erantzun zion:
-Euskara erabiltzeko gogoa piztu gura dut Euskal Herriko
haur, gazte, zein helduengan.
Hori entzun
ondoren, Txepetxek hauxe esan zien haurrei:
-Oso ondo. Ederto! Lagunok, kupeletako edabe magikoa edanez
eta jendeari edaten emanez, euskara hedatuko dugu Euskal Herri osoan.
-Bai...!
-Bai, ufa!
-Oso ondo...! – esan zuten haurrek.
Denak oso pozik
zeuden, Amaia izan ezik. Bere opariaz ez zuen inork ere berba egiten eta oso
polita zen. Elur magiko pila. Orduan, Amaiak hauxe galdetu zien:
-Eta Antartikan eman zidaten sariagaz ez dugu ezer
berezirik egin behar?
Txepetxek oparia
eskatu zion Amaiari eta Antartikan jasotako elur magiko guztia zapi batean bildu
eta hodeietaraino eraman zuen. Han zapia ireki eta elur guztia bota zuen. Negu
hartan Euskal Herri osoan elurra egin zuen, mara-mara, sendo-sendo, jakintzaren
elur malutekin.
Eta berbetan ederto
zekien elur magikoak lurrera jausten ari zen bitartean hauxe oihukatzen zuen
ozen eta gora:
-Gora! Bai! Gora euskara eta gora Euskal Herria euskaldun
jakintsuez betea!
“Eta hala bazan edo
ez bazan, sar dadila kalabazan. Eta atera dadila Derioko plazan”.
JUAN KARLOS LOPEZ-MUGARTZA IRIARTE
LOPEZ-MUGARTZA, J.K. (2012). Lau
lagun Euskal Herrikoak eta neguan etorri zen txepetxa. In Titiriteroen
ipuinak. Bizkaiko Urtxintxa Eskola.