BEGO ZESTAU idazlearen "Emakume dantza" (Hatsaren Poesia, 2003) [JON KORTAZAR irakaslearen kritika]

 

Sabeleko dantza / Bego Zestau / Hatsa, 2003

Emakume dantza Jon Kortazar / El País, 2003-05-19

Bego Zestau poeta berria dugu. Eta Sabeleko dantza bere lehen poema liburua, bere lehen liburua, omen da. Hatsa elkarteak argitaratu du Senperen. Juan Karlos Mugertza bere irakaslea izan zenak, eta poeta izan ere omen denak, hitzaurrean dioenez, “Maitasuna, xangrina, desira arinak eta sakonak” osatuz omen da bere poesia zuzena.

Zer dakar berezirik Zestauk? Ez dakit erantzuten. Liburu berri bat, eta ez da gutxi. Batez ere paralelotasunaren poesia bat ekarri duela, hitz jolasean arintzen den poesia moldea: “Presentzia betiratua / Irudi barneratua / Besarkadaldi liluratua / Muxualdi disfrutatua / Topaketa mirestua”.

Nitasunaren poesia zuzena da Sabeleko dantza honek adierazten duena, noizbait nerabea, eta agerikoa, nitasunak jartzen dizkio mugak eta erromantizismo urrun batek tonua. Besterik ez dagoenean ongi da. Baina moldeok askotan erabili ez ote diren zalantzatan nago.

Mundua hasi eta buka egiten da. Eta erotismo xuabe batek isurtzen du bere joera. Eta hitza berriro nagusitzen da. Eta ez dakit esaldiaren oparotasunak ez ote duen bertsolaritzarekin lotzen espresio molde hau. Ontto hitza aitzakia da esaldiaren joan etorria adierazteko. Baina zalantzan naiz hauek ote diren hitzaren oparotasunaren garaiak.

Lehen poema liburua da eta aspaldi agertzen denez, euskara, hizkuntza poetikoa hizkera malgua da poetaren eskuetan. Gaiak eta interesak dira kontuak. Inoiz ez da alde batera utzi behar poeta gazte batek periferian egiten duena, baina irakurtzeak ez dio inori kalterik egiten.

Bego Zestauren mundua mundu propioa da. Agian, beste gazte askorekin parekatu dezakeguna, eta agian, horixe da bere joera nagusia, arketipo bihurtzea: “Iruñean. Bakarrik / Arratsaldeko 20.23 / Silvio Rodriguezen musika lagun / Oroitzapenak dantzan gora-behera”. Eta barne mundu baten agerpenean, eta arketipo baten joeran joan dira orrialdeak liburua bukatu arte.

https://elpais.com/diario/2003/05/19/paisvasco/1053373215_850215.html

https://ojs.i2basque.eus/index.php/egan/article/download/3083/2866/
https://susa-literatura.com/kritikak/2004/krit0967.htm

Zamora, A., & Lopez-Mugartza Iriarte, J. K. (2007). “HATSAren POESIA” Nafar Poesiaren I. Biltzarrean. HUARTE DE SAN JUAN. Filología y Didáctica de la Lengua N. 9/Filologia eta Hizkuntzaren Didaktika 9 Z. Pamplona: Universidad Pública de Navarra/Nafarroako Unibertsitate Publikoa, 2007. 93-116 or. (cf. 108. or.)

ALVARO MUNDIÑANO MARGOLARIAREN ETA KOLDO ZUBELDIA OLERKARIAREN OMENEZ

HATSA ELKARTEAN, Senperen

POESIA TAILERRA

https://olerkarieneguna13.blogspot.com/

 (cc by) Auxtin Zamora

 

Iragan urtean joan zitzaizkigun ALVARO MUNDIÑANO margolariaren eta KOLDO ZUBELDIA olerkariaren omenez

 

ELKARRETARATZEA: EUSKALDUNEN HISTORIAREN OROITLEKUAN

Senpere eta Azkaine artean

InterMarché supermerkatutik Km 1

2023ko maiatzaren 27an, 11:00etan

 

ANAI-ARTEAk Euskaldunen Historiaren Oroitlekuaren egitasmoa bururatu du.

http://anaiartea-oroitlekua.eus/index.php‌ 

Horren kokapena Senpere eta Azkaine artean dago, Helbarrun auzoan, Donibane Lohizuneko bide zaharraren eta 918 errepidearen bidegurutzean, Zubiondo atekamotzan.

43°21'45"N

1°35'10"W

 HATSA ELKARTEAREN AGERI BAT

Tailerrera larunbatean etorriko direnei

jakinarazi nahi diegu leku aldaketa baten egitera behartua  garela.

Ez gira Larraldean egonen, baina bai, Oxtikenean.

Oxtikenea Senpereko herri erdian da, Urdazuri bazterrean, Elizako

gibelean den parkearen zubiaren ondoan.

Hor, Euskal Historiaren monumentuaren estreinaldiaren ondotik,

 ordu batean bilduko gira, duela 25 urte lehen aldikotz egin ginuen bezala.

MARGOEN ERAKUSKETA

Senpere-Oxtikenean, arratsaldean

ALVARO MUNDIÑANO margolariaren "Garraren eta Karroiaren margoak"

43°20'19.4"N 1°33'01.5"W
43.338730, -1.550410

 

OLERKI TAILERRA

Senpere-Oxtikenean, arratsaldean

KOLDO ZUBELDIAREN olerkien irakurketa

***   ***   ***

ALVARO MUNDIÑANO GARTZIANDIA

2021eko udan, Plazara! -n erakutsi zituen erretratu batzuekin batera / arg. Patxi Cascante. Noticias de Navarra, 2022/10/28.

LAKUNTZAKO ERAKUSKETAREN KARIAZ

Errealismoa gustatzen zait. Nire margo lanak errealista dira. Jendeak gogo onez ikusten ditu margo hauek, errealistak direnak, baina ez zaie inongo erraztasunik ematen arte mota honi erakutsia izateko. Horregatik eskertu nahi diot Lakuntzako udalari, eta oro har, herriari ekimen hau ahalbidetzeagatik.

Izan ere, beti ematen du ulertzen ez dena dela laguntza gehien jasotzen duena, ikusi eta ulertzen denak baliorik izango ez balu bezala. Baina balioa ezin da era horretan neurtu. Ulertzen ez dena ez da berez ona edo maila intelektual handiagokoa. Adarjotze bat ere izan daiteke. Ontzat ematen diren gauza asko, oso eztabaidagarriak dira.

Margolari errealista batek akats bat egiten duenean argi eta garbi gelditzen da agerian. Abstraktoan aritzen denak ez du inoiz ere hanka sartzen? Egiten duen guztia kalitate handikoa da?

Nire iritziz margolari errealistaren lana gazi-gozoa da. Alde batetik margotzen dugu honela nahi dugulako, gustatzen zaigulako eta pozik gaude jendearen gustukoa denean egiten duguna. Saria jasotzen dugu honela. Baina, neurri batean, tristea ere bada ikustea zein zaila zaigun gure lanaren kalitatea  defendatzea eta zein erraza egiten zaien beste batzuei ia batere ahaleginik egin gabe onartuak izatea margolari onen Parnasoan.

Hala ere, errealista izatea ez da argazkilaria izatea. Niri ez zait errealitatearen argazki huts bat egitea, nik barne-barnetik sentitzen dudana azaleratzen dut margotzen dudanean. Beriain mendia, mendi sakratua da niretzat, Euskal Herriaren bihotzean dago kokatu, euskal lurraren barne-barnetik sortzen den indarra bereganatzen du mendiak eta zabaltzen du Sakana osoa. Sakana nire bizitzaren erreferentzi puntua da, maite dut sorterria.

Gure paisaiak maitatzeaz gainera, gure jendea ere maite dut.

Margolaritzaren historia sortu zenetik hantxe egon dira emakumeak. Berpizkundeko margolaritza izan da emakumeari gehien omendu diona, eta nik errenazimenduari eta emakumeari, biei, egin nahi deit omenaldia. Egun gutxi barru martxoaren 8a izango da, emakumearen eguna. Koadroen erakusketa hau egiten da emakumeentzat eta gizarte osoarentzat hain garrantzitsuak diren egun hauetan. Nire omenaldia da xumea baina barne-barnetik ateratzen zaidana. Sakanako emakumeak omendu nahi ditut bereziki, eta haien artean bat, niretzat garrantzitsuena, Manolita Gartziandia etxarriarra, baina Lakuntza hainbeste maite zuena, honera etortzen baitzen artelanak irakastera. Egun bat ez, bizitza osoa borrokatu zen gure ama.

PLAZARAN EGINDAKO ERAKUSKETAREN KARIAZ

Herri mugimenduarekin engaiatua zegoenez gero, Alde Zaharreko bere koadro batzuk eman zizkion Alvaro Mundiñano pintoreak Iruñeko Alde Zaharreko auzo-mugimenduaren liburuaren kanpainari.

ALTSASUN EGINDAKO ERAKUSKETAREN IRAGARKIA

https://iortiakultura.com/barne-barnetik/

https://www.youtube.com/watch?v=GyZJ_6B_-kw

Alvaro Mundiñano Gartziandia Parisen

(cc by) Juankar Mugartza

 

XALOA Telebistan (Plazara)

 https://youtu.be/y0LTAwmQHoI

AZ Sare Komunikazioa (2021/10/20)

https://ms-my.facebook.com/AZproyectoekimena/videos/alvaro-mundi%C3%B1ano/1043178099848455/

GUAIXE

https://guaixe.eus/etxarri-aranatz/1666953265273-alvaro-mundinano-artista-zendu-da

***   ***   ***

KOLDO ZUBELDIA MENDIZABAL

 (cc by) Auxtin Zamora

Koldo Zubeldia gure "Hatsa"kideak, beste bide bat hartu digu !

Zaldibia, Gipuzkoa, 1957ko ekainaren 4a

Koldo Zubeldia, gure" Hatsa"kideak, gaur, (2022/10/02), beste bide bat hartu digu !  

 Koldoren bozak beti  hunkitu izan nau . Ez dakit, nungo bere barneko gunetik ateratzen zitzaion hain sakona eta ozena zaukan ots sentikorra . Uste dut  bere erran nahi poetikoen hitzak , jakin gabe, bihotzeko musika batekin  janzten zituela.

       Kasik egun guziez, bere azken gaixotasun une garaian,  deitzen ninduen . Nago, ean, oraino bizi nintzen jakiteko, egiten zuen hori, edo, beharbada , nork daki,  bera ere , bizi zela, frogatu nahi ninduelako .

      Bere azken deia , eritexean zelarik egin ninduen , bere inguruko erizain eta familikoak  behartu zituen telefono tresna  ahora  hurbiltzera, baina bere hitzak aditu ezinak izan nituen, eta, jakin nuen orduan , bere olerki batean  idatzi zuena nahi ninduela erran :

     ''Ez du, egoera honek, merezi , nere nortasuna amiltzerik,

      ez du merezi itotzerik.....

      lasai lasai ibiliko naiz hemendik aurrera.....''

 Bai... bai... lasai, ibili  Koldo  ! Orai, bidea, urdin urdina aurrean ikusiko  duzu ! 

Auxtin Zamora 

https://olerkarieneguna12.blogspot.com/2021/12/blog-post.html 

https://nafarhizkuntza.blogspot.com/2022/10/koldo-zubeldiaren-oroimenez-begirunez.html

MAITE DITUGUN OLERKARIAK

KOLDO ZUBELDIAREN EGUNA

(2008)

(cc by) Auxtin Zamora, in Aspaldiku

“Maite ditugun olerkariak” sailaren barnean, azaroaren 22an, Senpere Amotz Larraldean, Koldo Zubeldia izanen da, Hatsa elkartearen idazle gomitatu berezia.

Koldo Zubeldia, Zaldibian sortua, duela 52 urte, euskara irakasle tituluduna, itzultzaile bezala jardun, azken urte hautan, antropologiako ikasketak egiten ari da. "Hatsaren Poesia" bilduman parte hartzale suarra "Alamartxo ahantzia" deitu olerki liburua argitaratu zuen 2005 urtean, eta, "Sentimenduen erresuma" 2007 urtean.

Azken egun hautan 3garren liburu bat "Ehotako fantasien errota", autoedizio moduan bururatzen ari da. Hau, "Maite ditugun olerkariak " sailaren karietara lehen aldikotz aurkeztuko du.

Liburu horretaz dio:

Aurkituko dituzuen trantze txar askotatik ehotako fantasien inguruan ibili eta gero ondo eta sendo errotutako sentimendu sakon eta poetiko batzuetara, hausnarketa zonbaiten bidez iritsi naiz "Ehotako fantasien errota"ra

AZAROAREN 22a LARUNBATEKO EGITARAUA :

Goizean oinezko ibilaldi bat Sarako harpe eta Axuria mendiaren inguruan (elgarretatzeko hitz ordua, Amotz-Larraldean 9ak eta erdietan).

Ordu bietan Bazkaria, Larraldean (15 Eurotan ).

Izenak eman behar dira, deituz, Azaroaren 19a baino lehen, hatsaelkartea@aol.com helbide elektronikora edo 05 59 54 11 43 (Hegoaldetik 0033 559 54 11 43) telefonora.

4ak eterdietan, Larraldean: Koldo Zubeldiaren olerki-emanaldia, bai eta, "Ehotako fantasien errota" bere liburu berriaren aurkezpena (zabaldua nahi duten guzieri).

ALARMATXO AHANTZIA

Ezagutzen dut Nafarroan herri bat

Ezagutzen dut Nafarroan herri bat

bere izena dena Areso

eta norbaitek egin diezagukela oso hotz eraso

ez egin behar kaso

bi begiak aspaldi ditugu lauso

bainan zentzututa burua oso

gelditu nahi dudanean nere ekite guztia

egin behar astoari so eta so

eta gende guztiari diosola eta kaixo.

I know a village in Navarre

I know a village in Navarre

whose name is Areso,

and we can be attacked in a very cold way

but take no notice of that;

our two eyes have long been damp,

but our mind is keen;

whenever I want to stop all my activity

I have to rein in the donkey

and greet and say hello to everyone.

http://aspaldiku.blogspot.com/2008/11/koldo-zubeldiaren-ehotako-fantasien.html

http://aspaldiku.blogspot.com/2008/11/alarmatxo-ahantzia-koldo-zubeldia.html

KOLDO ZUBELDIA MENDIZABAL

UNE MOUSSE DE BISCAYE - EUSKAL HERRIKO NESKATIL BAT - UNA MOZA DE VIZCAYA - UNA MOUSQUE DE BUSCGAYA

 

Une mousse de Biscaye

 

Une mousse de Biscaye

l’autre jour pres ung moulin

Vint a moi sans dire gaire

Moy hurtant sur mon chemin

Blanche comme un parchemin

Je la baisé a mon aise

Et me dist sans faire noise

“Soaz, soaz, ordonarequin.”

 

Je luy dis que de Bisquaye

J’estoy son prochain voisin:

“Mecton nous pres ceste haie

En l’ombre soubz l’aubepin:

La parlerons a butin;

Faictes tout a ma requeste.”

Lors feist signe de la teste:

“Soaz, soaz, ordonarequin.”

 

“Par mon serment, vecy raige:

Ce n’est francoys ne latin;

Parlez moy aultre langaige

Et laissez vostre bisquayn.

Mectons no besongne a fin,

Parlons d’amours, je vous prie.”

Lors me dist, n’en doubtez mye:

“Soaz, soaz, ordonarequin.”

 

Avoir n’en peuz aultre chose,

Par ma foy, a ce matin,

Fors baiser a bouche close

Et la main sur le tetin.

“Adieu, petit musequin,

A Dieu soyez, ma popine.”

Lors me dit la bisquayne:

“Soaz, soaz, ordonarequin.”

 

Übersetzung ins Deutsche

Ein Mädchen aus der Biscaya

am anderen Tag an einer Mühle,

kam zu mir ohne viel zu sagen.

während ich auf meinen Weg traf,

WeiSs wie ein Pergament;

ich habe sie geküSst auf meine Art und Weise.

und sie sagte mir ohne Hochmütigkeit:

"Soaz, soaz, ordonarequin".

English translation

A girl from Bizkaia

The other day near a mill

She came to me without saying anything.

As I was on my way,

White as parchment;

I kissed her to my heart's content

And she said to me noiselessly:

"Soaz, soaz, ordonarequin".

Traducción al castellano

Una chica de Bizkaia

El otro día cerca de un molino

Vino a mí sin decir nada.

Mientras me encontraba en mi camino,

Blanca como el pergamino;

Yo la besé a mi gusto,

y ella me dijo sin levantar la voz:

"Soaz, soaz, ordonarequin".

Euskaratik erdaretara

"Soaz, soaz, ordonarequin"

Allez, allez, en bonne heure

Geh, geh zur rechten Zeit

Go, go, in good time

Vete, vete, en buena hora

Johann-Wolfgang-Goethe-Universität Frankfurt am Main

Musikwissenschaftliches Institut

Seminar: Josquin Desprez (SS 2000)

bei Dr. E. Fiedler

bearbeitet bei Dr. J.K. Lopez-Mugartza, Allgemeine Universität von Navarre

Lopez-Mugartza, J. K. (2006). Cervantes eta euskal literatura: on Kixoteren eragina eta bizkaitarraren irudia. In On Kixote Mantxakoa, 400 urte (pp. 35-106). Iruñeko Udala.

Josquin des Prez | Une musque de Biscaye | Les Polysolistes

Muzyka w Raju

VOIX (Ahotsa), Anne Fruchon / Pays Basque... ta voix est insoumise !

Voix.
avril et mai 2012.


Pays de voix,
vertes et blanches, rouges et rondes,
en verbes déployées, herbes échevelées,
rubans au grain carné,
pousse en nos gorges le clair été !

Pays de voix
à l’ombre bleue de Pyrénées endiablées,
souffle invisible au ras des simples,
voix élevée à l'aile d'un sourire,
es-tu soupir-cantabile ?

Pays de voix,
et gouttes d’or, perles éblouies
de la source aux collines
déposées là, au tablier :
terre de voix,
es-tu douceur cordée aux exilés ?

Pays de voix,
aux genoux des sans-voix :
je, tu : île... ils et elles,
multiples et accordés
dans le corps d'une voix !

Pays de voix,
vagues riantes clamées,
chants des comètes de nos rêves,
es-tu rideau de miel, ambre voisée ?

Pays de voix,
parfois voilées
sur la transparence des âmes
en accord-danse,
voix-transhumances !

Pays de voix,
voix ondoyante aux rocailles d’un choeur
offerte au coin des rues,
notes aux mains tendues,
berceuses où les douleurs
se fondent en nuages,
es-tu aurore au grain de page ?

Pays de voix
lancées au baldaquin des songes,
des rives et des villages,
es-tu l'ardeur sous les frontons?

Pays de voix,
de celles qui révèlent
cette trace de l'ange
oubliée sous les murs,
de celles qui détruisent
miroirs et prisons
lovés au fond de l'âme,
pays de voix,
clair écho et credo,
prières sous l'éperon!

Pays de voix,

ta voix est insoumise !

Ahotsa.
2012ko apirila eta maiatza.


Ahotsaren herria,
berdeak eta zuriak, gorriak eta biribilak,
Berba hedatuetan,
belar muxarratuetan,
ale arrosazko xingolak,
gure zintzurretan hazi da uda argia!

Ahotsaren herria,
Ahuñemendi sorginduen
itzal urdinean,
xaloen arnasketa ikusezina,
ahots ozena irribarre baten hegoan,
Hasperen cantabile bat ote zara?

Ahotsaren herria,
urrezko tantak, perla liluragarriak
iturritik gailurretaraino
han jarriak, taulan:
ahotsaren lurraldea, Erbesteratuei
lotutako gozotasuna al zara?

Ahotsaren herria,
ahotsik gabekoen belaunetara:
je, tu, ni, zu : île... irla, ils et elles, haiek
anitzak eta bat eginak
ahots baten gorputzean!

Ahotsaren herria,
irri-bagak aldarrika,
gure ametsetako kometen kantuak,
Ezti-erridaua, anbar ahostuna ote?

Ahotsaren herria,
arimen gardentasunaz
akordeen dantzan,
zenbaitetan belatuak
Ahotsaren transhumantziak !

Ahotsaren herria,
ahots uhindua koru bateko
arroketan
karriken kantoietan eskainia,
esku zabalik laguntza emateko notak,
sehaska kantak zeinetan minak
hodeietan urtzen diren, zu
Orrialdeen aleetako egunsentia ote?

Ahotsaren herria,
ibaiertz, herri eta
ametsetako ohezerura egotziak, zu
pilotalekuetan datzan indar-kemena?

Ahotsaren herria,
harresien azpian ahaztu zen aingeruaren urratsa
erakusten duena,
arimaren hondoan lokartutako ispilu eta kartzelak
suntsitzen dituena
Ahotsaren herria,
oihartzun eta sinesmen argia,
otoitz egiten duzu espoloiaren azpian!

Ahotsaren herria,

Zure ahotsa intsumitua da!

Itzultzailea, Juankar Lopez-Mugartza
Maiatz, 70, 64 or.

HATSAREN POESIA TAILERRA, URRIAK 29

URRIAREN 29AN IRUÑEAN

URRIKO POESIA-TAILERRA JUANKAR LOPEZ MUGARTZAREKIN. 

Izen ematea:

olerkibilduma@sfr.fr

"Hatsaren Poesia"ren Tailerra 

 Juankar Mugartza-rekin

Aurtengo leloa: 

"Zumalakarregi eta Xaho, edo Nafarroara egindako bidaia euskaldunen matxinadaren garaian"

Zumalakarregiren  Atariraino ibilaldi bat egingo dugu eta Agosti Xahoren lanaren pasarte batzuk gogora ekarriko genituzke, horien gainean gogoeta egin eta poesiaren hegaletan irudimena askatzeko.

Iruñean  urriaren 29an, larubatarekin

11:00etan bilduko gara Gaztelu Plazako Kioskoan eta segituan kafea Iruña Kafetegian.

11:30 Zumalakarregiren atarira bixita 

14:00etarako bazkaria.  Iruñeko  Geltoki jatetxean (Bazkaltzeko Lekua :15 lagunentzat.) 

16:00etatik 18:00etara idazteko unea “La Villavesa” sarreren bulego zaharrean, Geltokin bertan

18:00etan amaiera

Bazkaria: 25 Euro

Kafea: Juankarrek eskainia

Bazkariarentzat, izenen  ematea behar beharrezkoa da.

Izenak  igorri honera :

olerkibilduma@sfr.fr

https://olerkarieneguna12.blogspot.com/2021/12/blog-post.html

KOLDO ZUBELDIA MENDIZABAL OLERKARIAREN OROIMENEZ, BEGIRUNEZ

 Koldo Zubeldia gure "Hatsa"kideak, beste bide bat hartu digu !

Zaldibia, Gipuzkoa, 1957ko ekainaren 4a

Koldo Zubeldia, gure" Hatsa"kideak, gaur, (2022/10/02), beste bide bat hartu digu !  

 Koldoren bozak beti  hunkitu izan nau . Ez dakit, nungo bere barneko gunetik ateratzen zitzaion hain sakona eta ozena zaukan ots sentikorra . Uste dut  bere erran nahi poetikoen hitzak , jakin gabe, bihotzeko musika batekin  janzten zituela.

       Kasik egun guziez, bere azken gaixotasun une garaian,  deitzen ninduen . Nago, ean, oraino bizi nintzen jakiteko, egiten zuen hori, edo, beharbada , nork daki,  bera ere , bizi zela, frogatu nahi ninduelako .

      Bere azken deia , eritexean zelarik egin ninduen , bere inguruko erizain eta familikoak  behartu zituen telefono tresna  ahora  hurbiltzera, baina bere hitzak aditu ezinak izan nituen, eta, jakin nuen orduan , bere olerki batean  idatzi zuena nahi ninduela erran :

     ''Ez du, egoera honek, merezi , nere nortasuna amiltzerik,

      ez du merezi itotzerik.....

      lasai lasai ibiliko naiz hemendik aurrera.....''

 Bai... bai... lasai, ibili  Koldo  ! Orai, bidea, urdin urdina aurrean ikusiko  duzu ! 

Auxtin Zamora 

https://olerkarieneguna12.blogspot.com/2021/12/blog-post.html 

https://eu.wikipedia.org/wiki/Koldo_Zubeldia

Alarmatxo ahantzia (2005, Erroteta)

• Sentimenduen erresuma (2007)
• Ehotako fantasien errota (2008)
• Antologia poetikoa 1984-2009, (2009, Erroteta)

Aralar, gogoko iturri

2011, Erroteta

Antologia II

2013, Erroteta

Harriaren tasunak

2018, egilea editore

• Koldo Zubeldia literaturaren zubitegian

BALEA ETA BATELA

EMIGRATU ZUEN AHOTSA

URKABE

Hizkuntza hiltzear dagoela diozunean
Sua itzaltzen ari dela diozunean bezala diozu
Hizkuntza hiltzear dagoela diodanean
Bildotsa hiltzear dagoela diodanean bezala diot
Alabaina, sua berez itzaltzen da
Bildotsa, berriz,
Iskariote batek saldu
Pilato batek bidegabekeriaz gurutziltzatu
Eta Longino borrero batek Hil egiten du

EMIGRATU ZUEN AHOTSA

Ihesean balebiltza bezala
enara iragankorrak
hizkuntzik gabeko Babel isil baten antzera
itsasorantz doaz hegalaldian
hodeien artean

Michel Labéguerie eta Juan de Beriain euskararen enarei

Nire arbasoen hizkuntzan idazten dut eliz barruti honen mintzaira nagusia delako —edo hobeki erran, zelako— eta nire asaba zaharrek honako hizpide honen zenbait ataletan aurkako iritziak izan zitzaketen arren eta hiztegiaren aldetik bertze zenbait hitz ez ulertu edota haiek erabiltzen zituzten hitz anitz galdu edo ahantzi eta ele eder haiek ulertzerik eta erabiltzerik ez dudan arren, Erresuma honen Hiri buruzagian ibiltzen zen hizkera berean idatzi nahi izan dut, ur handiko urak iragankorrak diren arren ur handiaren berberaren urak baitira, hizkuntza hau baitzen hedatuenik eta zabalenik erreinu osoan, gure herri ttipi eta handi guztietan zailtasunik gabe ulertzen zen bakarra.

Gaur egun, gureari hizkuntz "gutxiagotua" deritza. Etxekoneko, aldameneko eta auzokoen mintzamoldeak irentsi gaitu. Bestalde, gure hizkuntza benetan demokratikoa da zeren ulertzen ez duenak dakienari galdetzen ahal baitio eta ulertzen ez duenak, fitsik ere ulertzen ez duenak, ez badu galdetu nahi eta ez bazaio axola eta berdin badio, orduan hizkuntza gutxiets dezake inork erantzungo ez diolako, inor gutxik dakien eta hiltzeko zorian dagoen hizkuntza bitxi bat bai baita. Ongi bada, laburbilduz, behin baino gehiagotan hitz batzuk kentzen eta beste batzuk gaineratzen aritzen naiz nire olerkiok distiratsuagoak egitearren. Baina batzuetan, denbora galtzen ari naizelako uste garbia daukat. Agian, gordeleku on batera ihes eginen dut. Mendiak atzean utzi eta mariñela izango naiz.

Kristalezko etxe batean bizi naiz. Oso polita da, baina hauskorra ere bai, ametsak bezala. Orduan, Pitxitxi gatuaren aterpe goxoa datorkit burura, itsasoz beste aldera dago eta bertan sagutxoak pakean bizi dira. Munduan, beste asko bezala, milaka katu ezagutu ditut. Bat-bederak bere hizkuntza du, hizkuntza berekiak, arrotzak gehienetan, zurea bezalakoak. Kordoka dauden eta kili-kolo bizi diren ahorik gabeko katuak dituzu horiek.

Nire maletatxoa hartu eta atea itxi dut itsasora bainoa. Nire ahotsa ixilarazi dute, baina balea da, ura zurrutaka botatzen du bizkarreko hoditik. Dena saldu dut, nuen guztia, eta zernahi den gerta, banoa ustekabearen aldera. Batela zain dago. Nora eramango nau?

BALEA ETA BATELA

Zilarrezko iltzerik ez du nire paperezko ontziak
Elkarri gaizki loturiko ohol xumezko intxaur oskola bera
Zirrikituetatik ur pixka bat sartzen da
Noizbehinka gehiago
Baina ez naiz beldurtzen, eguzki maitakorra dugu
Ohiturik nago eta Itsaso Beltzetik beltzenetarako beltzean
Jendez gainezka, giza enbor metaren artean
Haize hezeak, itsas gesala bi ezpainetan, inurriturik
Branka izugarria gerta lekioke nornahiri
Niri izan ezik, ai eroa, eta igerian ere ez dakit!
Baneki ere, egiaz, zer axola?
Txoria banintz xederan eroriko bainintzen
Balea izaki eta
Urak puztuko dituen gorpu itoen sarearen marroan
Itsas ertzera hel banendi ere, atxilo hartu eta
Ziegaren argi dardartiaren hotz gelatuaren miraz
Kolpez hil ninteke oraino kostaldeko kaserna batean

PARKEKO KALEARGIKO KATUAK

Itsasaldi luzea izan da, baina dagoeneko hemen nago. Orain katu bilakatu naiz. Kamioi baten barruan bidaiatu ondoren, nire lagun Pitxitxi katuak, herrikide eta ni bezalako joale emigratua denak, lekutxo bat egin dit bere katazuloan. Ama, kolore, era eta herri askotako katu ugari bizi gara hemen, satarte berean. Egoera jostagarri litzateke, leku faltak sortzen duen deserotasunarengatik eta mehartasunari datxekion hornidura metaforikoen gabeziarengatik izango ez balitz. Ez dago deus, ez eta apaindurarik txikiena ere.

Katuaren etxean eguneroko ogiaz arduratzen gara soilik; eta, jakina, egunez mukizapiak saltzeaz eta gauez, oheratzeko orduan, lagun guztiak elkartzeaz ere bai. Lasai asko esan genezake ahots ahaztuen nazioarteko biltzar txiki bat osatzen dugula. Inor ez da hemengoa, alegia, koordenada honetakoa, latitude honetakoa, paralelo honetakoa. Hangoak gara gu. Hantarrak. Han da gure herria. Handik gatoz. Beste babeslekuetatik, beste mundu urrun eta hurbil batzuetatik, laidoturiko eta irainduriko beste hizkuntz etxeko, jatorrizko eta arrotzetatik. Gure gurasoek hain eztiki eta maitakorki xuxurlatzen zizkiguten hitz horietatikoak gara gu. Babel da nire etxe berria eta nire hizkuntza zaharra zarpa zikinen ikurrina.

Ero naizela diote, ero garbi, neure buruarekin ozenki hitz egiten dudalako hiriko kaleetan barna. Ni bezalakoa da mutua: begiez hitz egiten duen arren ez dio inork aditzen. Gaur hiria ezagutu dut eta bere teilatu gorrietan itzulinguruka ibili naiz. Parkera iritsi naizenerako oso berandu zen eta katuak menderatu zituen printzearen harrizko irudiaren kaskora igo naiz eta munduaren goiko punta honetatik gainerako mutuak ikusi ahal izan ditut. Batzuk hemengoak ziren sortzez, besteak honera etorriak, baina denak zeuden ni baino okerrago. Hori da egia. Halaber, argi eta garbi nabaritu dut nola, elurra baino zuriago, Katu Handiaren menpeko katukideek botila berde bitxi batzuk —urkin sukoiz eta lurrinberaz beteak— eta supiztekoak zerabiltzaten, zapi-zapi, miz-miz, haien esku gazteetan. Parkeko kaleargiaren azpian bizi diren katuen marraka isiltzera zetozen.

Pitxitxi antzeko katuak dira gureak, ikatza bezain beltz, baina etxerik gabekoak, miau-miau mehe-meheak eri txikien antzekoak, sardin gabeko miau-miau finenak. Beste hainbat erasoren zauriak nabaritzen dira katu zaharren azal larrutuetan. Haien aurrean erreketariak mintzatu zaizkie: "Hemen ez dago beste maurik, gurea baizik. Suaren jabeon hitza. Gurea da legezko mau bakarra".

PARKEKO BANKUKO SUA

Ez
Ez dute
Ez lili zuririk
Ez aztarnarik antzemango
Garrak harturik den zeure etzaleku bankuan
Atzo arte zure ohea zena
Atzo arte zure ahotsaren ipar orratz migratua zena
Izanen da gaur, zure gorpuarekin batera, suarentzako sua
Eta inoiz itzali gabe
Beti pizturik dagoen sasi goria bilakatua
Herriari irazekiko dio eta bazterrak erreko ditu
Herriaren beraren ahoan hitzak bizirik dirauen artean

ORREAGA BALADA OLAZTIKO EUSKARAZ / ARTURO CAMPION

I.- Gauberdiya da. Karlomano Erregia Auriz-perrin dó bere soldaubakin. Ez da ager ez idargirik eta ez izarrik zeru illunian; irruti ikusten dia su aundiyak mendiyan; Franzesak kantaitan ai dia erriyan; Altabizkargo inguruban sentitzen dia otsuan izugarrizko garrasiyak, eta Euskaldunak chorrochten tubei bitartian bebein dardo ta aizkorak Ibañetako aritz eta arritan

II.- Larritasunakin do Karlomano eta ezin loak artueu oyan onduan bere mutiko chiki bat leitzen ai da amoriyozko historiya bat; irutiso Erroldan indartsubak garbitzen ai da Durandarte ezpata famatuba; bitartian Turpin arzobispo onak erezaten ai da Jainkuan Ama santubai.

III.- Nere mutiko, –esaten deu Karlomanok;–zer ots da gaubeko isiltasuna austen den oi?–Jauna,–eantzuten deu pajiak; Iratiko, itsasua baindo aundiyoko basoko arbolain ostuak dia, aiziak moitzentubenak.–Ah! gazte maitia, eriyotzian otsan antza deka, eta nere biyotza ikaatzen da.

IV.- Gauba arras iluna dó. Ezta ager zeruban ez idargik eta ez izarrik; irrutia ikusten dia su aundiyak mendiyan; Franzesak lo de Auritz-perrin; Altabizkargo inguruban otsuak garrasiz dè, eta Euskaldunak chorrochten tubei bebein dardo eta aizkorak Ibañetako aritzetan.

V.- Zer da ots oi?–galdeitzen deu berriz Karlomanok, eta pajiak, loak errendituik, ezteu eantzuten.–Jauna,–esaten deu Erroldan indartsubak;-mendiko uran otsa dá, Andresaroko ar-taldian béé otsa dá.–Negarran antza deka,–eantzuten deu Franzesan Erregiak.–Egiya Jauna,–Erroldanek esaten deu;–erriyonek negar eiten deu guekin akordatzen danian.

VI.- Larritasunakin Karlomanok ezin loa artueu; lurra eta zerubak argiikbe dé; otsuak garrasiz ai dia Altobizkarren; Euskaldunain aizkorak eta darduak dir dir dir eiten dei Ibañetako araitz erditan.

VII.- Ah!–suspiriyoz esaten deu Karlomanok.–Ezin ló ein dot; kalenturiak erretzen nó. Zer da ots oi?–Eta Erroldanek, loak errendituik, etzun eantzuten. Jauna, –esaten deu Turpin onak; errezazu, errezazu neekin. Ots au Euskal-Erriko gerran-kantaitia da, eta gaur gure zoyonaren azkeneko eguna.

VIII.- Yuzkiya ager da mendiyan Karlomano benzituik eta garaituik iyasi diyua, "bere kapa gorriyakin, eta sombel luma beltzezkuakin." Umiak eta andrak Ibañetan dailtza pozez dantza ta dantza. Iya ezta Euskal Erroyan kanpotarrik, eta montañesain irrintzak zeruaindo iyotzen dia.

Arturo Campion, Burundako euskaraz

I.— Gaberdia dá. Errege Carlomano Espinal-en dago bere ekerzitoarequin. Ceru illunean ez da ageri ez illargui, tá ez izarric; urrútira su-gar andiac distiatzen dute menditartean; Frantsesac cantatzen ari dira errian; Altabizcarco inguruetan senti oi dirá otsoaren izugarrizko marruac, eta Euscaldunac zorrozten dituzte bitartean beren dardo ta aizcorac Ibañetaco aitz eta arrietan.

II.— Larritazun edo antsiarequin Carlomanoc ezin du loa bereganatu; oyaren ondoan bere pagecho batec iracurtzen du amoriozco condaira bat; urrutichiago, Roldan indartsuac garbitzen du bere Durandarte ezpat famatsua, eta Turpin arzepizpicu onac errezaten dio Jaincoaren Ama santubari.

III.— Pagecho neria, —dió Erregue Carlomanoc— cer dá gabazco isilltasuna austen duen ots ori?—Jauna, —erantzuten dio pageac;— Iratico, itsasoa bañon aundiyagoco basoaren ostoac dira, aiziac muguitubac. Ah! gaste maitia, eriotzaren deadarra diruri, eta nere biotza beldur dá.

IV.— Gaba oso illuna dá.— Ez illarguic, ez izarric agueri dá cerubetan; urrutirá su-gar andiac diztiatzen dute menditartean; Frantsesac lo daude Espinalen; Altabizcarco inguruetan otsuac marruaz dira, eta Euscaldunac zorrozten dituzte beren dardo ta aizcorac Ibañetaco aitzetan.

V.— Cer dá ots ori? —galdetzen du berriro Carlomanoc, eta pageac, errendituba loaz, eranzuten ez dio. —Jauna,— dió Roldan indartsuac; mendico ujola dá, Andresaroren ardidiaren beadia. —Intziri bat diruri, —erantzuten du Errege Frantsesac. —Eguia dá, Jauna, dió Roldanec; —erri onec negar eguiten dú gugaz oroitzen danean.

VI.— Larritazunarequin Carlomanoc ezin dú loa bereganatú; lur eta ceruac arguigabe daude; otsoac ai dira marruaz Altabizcarren; Euscaldunaren aizcorac eta dardoac diztiatzen dute Ibañetaco aritztartean.

VII.— Ah! —suspiratzen du Carlomanoc. —Ezin loa nereganatu det; sucarrac erretzen nau. Cer dá ots ori? —Eta Roldanec, loari errendituba, erantzun ez cion. —Jauna, —dió Turpin onac, —errezatu zazu nerequin. Abarrots au Euscal-Errico alayua dá, eta gaür dá gure aomenaren azqueneco eguna.

VIII.— Eguzguiac arguitzen ditu mendiac. Garaitua Carlomanoc igues dijoa, "bere luma belz, ta bere capa gorriarekin." Ume ta andreac, dantzan dira pozquidaz beteric, Ibañetan. Erbesteric ez dá Euscal-errian, eta menditarren deadar ta pozezco irrintziac eltzen dirá cerubetarano.

Iruñan, 1877-garren urteko Abenduan